ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์กับการขยายตัวทางเศรษฐกิจภายใต้สมมติฐานเส้นโค้งสิ่งแวดล้อมคุซเน็ตส์
COMMITTEE
คณะกรรมการตัดสินการแข่งขัน
อาจารย์ ดร.พินิจ ดวงจินดา
คณบดีคณะเศรษฐศาสตร์และบริหารธุรกิจ
ผศ.บุษกร ถาวรประสิทธิ์
อาจารย์ประจำหลักสูตรเศรษฐศาสตร์
ดร.อับดุลฮากิม มะดีเยาะ
ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายบริการวิชาการ
และชุมชนสัมพันธ์
และชุมชนสัมพันธ์
อาจารย์พงศภัค เเซ่เลี่ยว
อาจารย์ประจำหลักสูตรเศรษฐศาสตร์
อาจารย์ธนากร แสนสาร
ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายพัฒนานิสิต
และศิษย์เก่าสัมพันธ์
และศิษย์เก่าสัมพันธ์
เศรษฐศาสตร์ความสุขกับการพัฒนาเศรษฐกิจและความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน (Happiness Economics and Economic Development)
ผู้นำเสนอผลงาน
จักรภัทร บุญญาภินิหาร
มหาวิทยาลัยทักษิณ
อาจารย์ที่ปรึกษา
ดร.ธนวิทย์ บุญสิทธิ์
มหาวิทยาลัยทักษิณ
ที่มาและความสำคัญ
การพัฒนาเศรษฐกิจในอดีตมักให้ความสำคัญกับการเติบโตของ GDP เป็นหลัก อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของ GDP ไม่ได้หมายความว่าประชาชนจะมีคุณภาพชีวิตที่ดีหรือมีความสุขเสมอไป หลายประเทศยังประสบปัญหาความเหลื่อมล้ำ ความเครียด สุขภาพจิต และปัญหาสิ่งแวดล้อม
- เศรษฐศาสตร์ความสุข (Happiness Economics) จึงเกิดขึ้นเพื่อศึกษาปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และจิตวิทยา ที่มีผลต่อความเป็นอยู่ที่ดี (Well-being) มากกว่าการวัดความมั่งคั่งทางวัตถุเพียงอย่างเดียว
- Easterlin Paradox งานศึกษาที่พบว่า แม้รายได้เฉลี่ยของประเทศจะเพิ่มขึ้นในระยะยาว แต่ระดับความสุขของประชาชนกลับไม่ได้เพิ่มขึ้นตามอย่างสอดคล้องกัน
- ปัจจุบันมีตัวชี้วัดเช่น World Happiness Report ที่ชี้ว่า การสนับสนุนทางสังคม สุขภาพ เสรีภาพ และความไว้วางใจ มีบทบาทสำคัญต่อความสุขมากกว่ารายได้เพียงอย่างเดียว
แนวคิดหลัก: การเติบโตทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียวสามารถสร้างความสุขให้กับสังคมได้อย่างยั่งยืนจริงหรือ? หรือจำเป็นต้องคำนึงถึงปัจจัยมิติอื่นควบคู่ไปด้วย
วัตถุประสงค์
- เพื่อศึกษาความหมาย แนวคิด และพัฒนาการของเศรษฐศาสตร์ความสุข
- เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมที่ส่งผลต่อระดับความสุขของประชาชน
กรอบแนวคิดการวิจัย
ตัวแปรอิสระ (Independent Variables)
GDP (ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ)
SOS (การสนับสนุนทางสังคม)
FRE (เสรีภาพในการตัดสินใจ)
HLE, GEN, COR, MPI
ตัวแปรตาม (Dependent Variable)
คะแนนความสุข
(Happiness Score - HAP)
(Happiness Score - HAP)
ข้อมูลและตัวแปรที่ใช้ในการศึกษา
ใช้ข้อมูลภาคตัดขวาง (Cross-sectional data) จาก 146 ประเทศทั่วโลก รวบรวมจากฐานข้อมูลของ UNDP และ World Happiness Report (ปี 2022) โดยมีตัวแปรดังนี้:
| ตัวแปร | ความหมาย | สมมติฐานความสัมพันธ์ |
|---|---|---|
| HAP (ตัวแปรตาม) | คะแนนความสุข (Happiness) | - |
| GDP | ความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจของประเทศ | เชิงบวก (+) |
| SOS | การสนับสนุนทางสังคม | เชิงบวก (+) |
| HLE | อายุคาดเฉลี่ยของการมีสุขภาพดี | เชิงบวก (+) *ในรายงานต้นฉบับตั้งสมมติฐาน <0 แต่ตามหลักควรเป็นเชิงบวก |
| FRE | เสรีภาพในการตัดสินใจใช้ชีวิต | เชิงบวก (+) *ในรายงานต้นฉบับตั้งสมมติฐาน <0 แต่ตามหลักควรเป็นเชิงบวก |
| GEN | ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ | เชิงบวก (+) *ในรายงานต้นฉบับตั้งสมมติฐาน <0 แต่ตามหลักควรเป็นเชิงบวก |
| COR | การรับรู้การทุจริตคอรัปชัน | เชิงลบ (-) |
| MPI | ดัชนีความยากจนหลายมิติ | เชิงลบ (-) |
แบบจำลองทางเศรษฐมิติ
การวิเคราะห์ใช้วิธีถดถอยเชิงซ้อน (Multiple Regression Analysis) และการประมาณค่าความคลาดเคลื่อนที่มีความทนทาน (Robust Standard Errors) ประกอบด้วย 3 แบบจำลอง ได้แก่:
1. Linear model:
Happiness = β0 + β1GDP + β2SOS + β3HLE + β4FRE + β5GEN + β6COR + β7MPI + μ
2. Log-log model:
Happiness = β0 + β1log(GDP) + β2log(SOS) + ... + β7log(MPI) + μ
3. Log-lin model:
log(Happiness) = β0 + β1GDP + β2SOS + ... + β7MPI + μ
Happiness = β0 + β1GDP + β2SOS + β3HLE + β4FRE + β5GEN + β6COR + β7MPI + μ
2. Log-log model:
Happiness = β0 + β1log(GDP) + β2log(SOS) + ... + β7log(MPI) + μ
3. Log-lin model:
log(Happiness) = β0 + β1GDP + β2SOS + ... + β7MPI + μ
สถิติเชิงพรรณนา
จากกลุ่มตัวอย่าง 146 ประเทศ พบว่ามีระดับความสุขเฉลี่ย (HAP) อยู่ที่ 4.95 คะแนน สะท้อนให้เห็นว่ากลุ่มประเทศตัวอย่างมีระดับความสุขปานกลาง โดยกลุ่ม 10 ประเทศที่มีความสุขสูงสุดมีคะแนนกระจายตัวอย่างสมดุลในช่วง 6.02 - 6.46 คะแนน
เมื่อเปรียบเทียบกับ GDP พบว่า ประเทศที่มี GDP สูงสุด ไม่ได้ตรงกับประเทศที่มีความสุขสูงสุดทั้งหมด ซึ่งยืนยันแนวคิดที่ว่ารายได้ไม่ใช่ปัจจัยเดียวที่กำหนดความเป็นอยู่ที่ดี
10 อันดับประเทศที่มีคะแนนความสุขสูงสุด
| อันดับ | ประเทศ (Country) | คะแนนความสุข (Happiness Score) |
|---|---|---|
| 1 | โคโซโว (Kosovo) | 6.46 |
| 2 | ปานามา (Panama) | 6.31 |
| 3 | บราซิล (Brazil) | 6.29 |
| 4 | กัวเตมาลา (Guatemala) | 6.26 |
| 5 | นิการากัว (Nicaragua) | 6.16 |
| 6 | เม็กซิโก (Mexico) | 6.13 |
| 7 | เอลซัลวาดอร์ (El Salvador) | 6.12 |
| 8 | มอริเชียส (Mauritius) | 6.07 |
| 9 | อุซเบกิสถาน (Uzbekistan) | 6.06 |
| 10 | ฮอนดูรัส (Honduras) | 6.02 |
ผลการวิเคราะห์การถดถอยเชิงซ้อน
จากทั้ง 3 แบบจำลอง (Linear, Log-log, Log-lin) พบว่าแบบจำลองมีความเหมาะสมทางสถิติ (Prob > F = 0.0000) โดยมีตัวแปรที่ส่งผลต่อคะแนนความสุขดังนี้:
| ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความสุข | ทิศทางความสัมพันธ์ | คำอธิบาย |
|---|---|---|
| ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) | เชิงบวก (+) | มีนัยสำคัญ เมื่อเติบโตขึ้นประชาชนมีรายได้เพิ่ม เข้าถึงบริการที่จำเป็นได้ดีขึ้น |
| การสนับสนุนทางสังคม (SOS) | เชิงบวก (+) | มีนัยสำคัญสูง การมีเครือข่ายครอบครัว/สังคมช่วยลดความเครียด เพิ่มความมั่นคงทางจิตใจ |
| เสรีภาพในการตัดสินใจ (FRE) | เชิงบวก (+) | มีนัยสำคัญสูง การมีเสรีภาพเลือกวิถีชีวิต ส่งผลให้ระดับความพึงพอใจในชีวิตเพิ่มขึ้น |
| สุขภาพขัยเฉลี่ย (HLE) | เชิงบวก (+) | ไม่มีนัยสำคัญชัดเจนในบางโมเดล อาจเป็นเพราะเป็นปัจจัยพื้นฐานที่คล้ายคลึงกันในหลายประเทศ |
| การรับรู้การทุจริต (COR) & ความยากจน (MPI) | เชิงลบ (-) | ทิศทางเชิงลบ (ความยากจน/คอร์รัปชันสูง = ความสุขลด) แต่ทางสถิติผลอาจยังไม่เด่นชัดในโมเดลนี้ |
สรุปและอภิปรายผล
การพัฒนาเศรษฐกิจเพียงด้านรายได้ (GDP) ไม่เพียงพอในการยกระดับความเป็นอยู่ที่ดี ประชาชนต้องการมิติทางสังคม เสรีภาพ และคุณภาพชีวิตควบคู่กันไป ความสัมพันธ์ที่พบเป็นลักษณะความสัมพันธ์เชิงสหสัมพันธ์ (Association) ไม่ใช่ความเป็นเหตุเป็นผลโดยตรง เนื่องจากเป็นข้อมูลภาคตัดขวาง
แนวทางเชิงนโยบายเพื่อยกระดับความสุข
- ส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึง: การพัฒนา GDP ควรมาพร้อมกับการกระจายรายได้ที่เป็นธรรม ลดความเหลื่อมล้ำ เพื่อให้เป็นความสุขที่แท้จริง
- เสริมสร้างทุนทางสังคม (Social Support): ภาครัฐควรมีนโยบายสวัสดิการที่สนับสนุนความเข้มแข็งของครอบครัว ชุมชน และเพิ่มความไว้วางใจในสังคม
- ส่งเสริมเสรีภาพและธรรมาภิบาล: สร้างสภาพแวดล้อมที่มีเสรีภาพในการตัดสินใจ และลดปัญหาคอร์รัปชัน เพื่อสร้างความเชื่อมั่นต่อสถาบันของรัฐ
- ลดความยากจนหลายมิติ (MPI): ควรมุ่งเน้นทั้งด้านการศึกษา สุขภาพ และมาตรฐานการครองชีพ
- บูรณาการนโยบายแบบ "Beyond GDP": นโยบายการพัฒนาประเทศควรให้ความสำคัญกับ "ความเป็นอยู่ที่ดี (Well-being)" ในทุกมิติ มากกว่ามุ่งเน้นเพียงตัวเลขการเติบโตทางเศรษฐกิจ